DE WETENSCHAP


Wat is neuroplasticiteit?

Neuroplasticiteit beschrijft blijvende verandering van het centrale zenuwstelsel (hersenen, retina, oogzenuw, ruggenmerg) gedurende het hele leven van een persoon, ondersteund door onderzoek waaruit is gebleken dat veel aspecten van de hersenen veranderlijk (of "plastisch") blijven zelfs tot op volwassen leeftijd.1,2 Het zenuwstelsel reorganiseert zijn structuur, functie en verbindingen in reactie op intrinsieke en extrinsieke stimuli.3 De veranderingen doen zich voor op alle niveaus: van moleculair tot cellulair tot gestel tot gedrag en kunnen zich voordoen tijdens de ontwikkeling, in reactie op de omgeving, ter ondersteuning van het leerproces, in reactie op ziekte of in verband met therapie.3

Neuroplasticiteit is mogelijk omdat de volwassen hersenen niet volledig “bedraad” zijn met vaste neurale circuits. In veel gevallen doet zich in reactie op training een "herbedrading" van neurale circuits voor. Er bestaan bewijzen van neurogenese (ontstaan van hersencellen) in de hersenen van een volwassene — en zulke veranderingen kunnen zelfs aanhouden tot op gevorderde leeftijd.2

Onderzoek heeft uitgewezen dat volwassen hersenen in volume kunnen toenemen (Colcombe et al., 2006; Pajonk et al., 2010), dat nieuwe neuronen (neurogenese) en nieuwe bloedvaten (angiogenese) kunnen ontstaan, dat de productie van neurotrofe factoren (moleculen betrokken bij neurogenese, neurobescherming en synaptische plasticiteit) kan worden opgedreven (Cotman and Berchtold, 2002; Gomez-Pinilla et al, 2002; Farmer et al., 2004; Kramer and Erickson, 2007; Rhyu et al., 2010), en dat de netwerkfunctie van de hersenen kan worden verbeterd (Colecombe et al., 2004), allemaal afhankelijk van fysieke training en aerobe oefening. Een optimaal herstel wordt bereikt door repetitieve oefeningen met geschikte feedback van functioneel relevante taken op het juiste moment (Speech Lang Hear Res 51:5225, 2008). De essentiële principes van ervaringsafhankelijke neurale plasticiteit die tot zulk herstel leiden zijn: 1. gebruik het en verbeter het; 2. specificiteit; 3. herhaling is belangrijk; 4. intensiteit is belangrijk; 5. tijd is belangrijk.

Relatie tussen neurologische gebreken, neuroplasticiteit, therapeutische interventies en beoordeling van de functie:

1. Livingston, R.B. (1966) Brain mechanisms in conditioning and learning. Neurosciences Research Program Bulletin 4(3):349-354.
2. Rakic, P. (January 2002). “Neurogenesis in adult primate neocortex: an evaluation of the evidence”. Nature Reviews Neuroscience 3 (1): 65–71.cual-Leone A., Amedi A., Fregni F., Merabet L. B. (2005). “The plastic human brain cortex”. Annual Review of Neuroscience 28: 377–401.
3. Cramer S.C., Sur M., Dobkin B., O’Brien C; et al. (2011) “Harnessing neuroplasticity for clinical applications”. Brain 134: 1591-1609.